ghadir.tebyan.net
کد خبر : 46835
تاریخ انتشار : 4 اسفند 1392 19:15
تعداد بازدید : 188

تبیین شیعى جانشینى پیامبر(صلى الله علیه وآله)

حضرت على(علیه السلام) برتر از دیگران بود; تمام جهات فضیلت و رأى و كمال در او گرد آمده بود; در ایمان به خدا، گوى سبقت را از همگى ربوده بود; در دانش و علم به احكام، سرآمد دیگران شد; در جهاد پیشرو آنان بود...

 در تاریخ صدر اسلام دو حادثه مهم رخ داده است كه در وقایع پس از خود، به ویژه دسته بندى درونى نظام اسلامى تأثیر به سزایى داشته و هر دو مورد در ماه هاى پایانى عمر پیامبر اسلام(صلى الله علیه وآله) واقع شده است. این دو حادثه عبارت اند از:

 1. واقعه غدیرخم در هیجدهم ذیحجه سال دهم هجرت،

2. ماجراى سقیفه بنى ساعده در اوایل سال یازدهم هجرت.

این دو حادثه، شباهت ها و تفاوت هایى دارند كه به آن ها اشاره مى كنیم:

الف) مشابهت ها

1. هر دو حادثه در اواخر حیات پیامبر(صلى الله علیه وآله) رخ داده است;

2. هر دو واقعه درباره مسئله جانشینى و زعامت و پیشوایى امت اسلامى پس از پیامبر(صلى الله علیه وآله) است;

3. هر دو واقعه با مردم ارتباط پیدا كرده و آنان از طریق تأیید و بیعت، حضور خود را اعلام نموده اند;

4. در هر دو حادثه، اصحاب پیامبر(صلى الله علیه وآله) حضور داشته اند;

5. در هر دو حادثه، محور موضوع به یكى از اصحاب پیامبر(صلى الله علیه وآله) براى تصدى جانشینى برمى گردد و هر دو (على و ابوبكر) از قبیله قریش (قبیله پیامبر(صلى الله علیه وآله)) بوده اند;

6. هر دو واقعه، مبدأ پیدایش دسته بندى مذهبى بعدى در اسلام و پیدایش دو نظام امامت و خلافت در تقابل با یكدیگر در تاریخ اسلام شده است; به عبارتى این دو واقعه، نقطه كانونى پیدایش دو مذهب تشیع و تسنن در جهان اسلام مى باشند.

ب) تفاوت ها

1. اجتماع غدیر به صورت عام و گسترده از همه افراد قبایل و شهرهاى اسلامى كه در سفر حج (حجة الوداع) پیامبر(صلى الله علیه وآله) حضور داشته و در راه بازگشت بودند برگزار گردید، در حالى كه اجتماع سقیفه ابتدا از سوى انصار برپا شد و سپس چند تن از مهاجران در آن اجتماع حضور یافتند; بنابراین، رنگ قبیله اى داشت و مجمعى عام نبود;

2. زمان واقعه غدیر و ابلاغ موضوع به پیروان، در ایام یكى از مراسم باشكوه مذهبى مسلمانان، یعنى سفر حج بوده است، در حالى كه اجتماع سقیفه در اندوهناك ترین شرایط، یعنى زمان درگذشت پیامبر بزرگ اسلام(صلى الله علیه وآله) كه مردم و به ویژه بنى هاشم بر بالین پیامبر و در حزن و اندوه بودند، واقع شد;

3. محل برگزارى اجتماع غدیر خم در محل جُحفه بود كه به گروه خاصى تعلق نداشت و در فضایى باز و گشاده بود، اما مكان اجتماع سقیفه به گروهى خاص، یعنى بنى ساعده از انصار، وابسته بود. بنابراین، مكان رنگ قبیله اى داشت;

4. برگزار كننده غدیر شخص پیامبر(صلى الله علیه وآله) با مأموریت و انگیزه اى الهى بود، لكن برگزار كنندگان اجتماع سقیفه برخى از بزرگان قبایل و با انگیزه تصاحب خلافت و براساس رقابت قبیله اى صورت گرفت (غدیر در حضور پیامبر واقع شد، اما سقیفه در حال احتضار ایشان و در نتیجه با عدم حضور وى تشكیل شد);

5. در غدیر، مسئله ولایت و جانشینى پیامبر(صلى الله علیه وآله) با معیارهاى دینى و با ابلاغ خدا به رسول، به مردم اعلام شد و موجب اكمال دین و اتمام نعمت و یأس كفار گردید، اما در سقیفه، مسئله خلافت با معیارهاى قبیله اى و بیان تفاخرات به انگیزه رقابت با یكدیگر مطرح شد و تنازع نیروهاى درون نظام اسلامى را در پى داشت; یعنى در واقع، اساس اختلاف و تفرقه مذهبى میان مسلمانان شد;

6.مسئله غدیر به نص بود، اما مسئله سقیفه به شورا و رایزنى شركت كنندگان واگذار شد;

7. واقعه غدیر بسیار شفاف و با سخنرانى پیامبر و معرفى جانشین مورد نظر (حضرت على(علیه السلام)) به جمع حاضر و سپس اعلام وصایت او انجام گرفت و مردمِ حاضر آشكارا شنیدند و تبریك گفتند و قرار شد به غایبان هم برسانند، اما اجتماع سقیفه، عجولانه، مخفیانه و با پیش دستى انصار براى تعیین زمام دار از میان خود، برگزار گردید، در حالى كه كاندیداهاى مورد نظر نیز به وضوح مشخص نبود. با رسیدن سه تن از مهاجران، اختلاف شدید شد و گفت و گوهاى بعدى و اختلاف میان انصار موجب انتخاب خلیفه گردید. روز بعد، خلیفه را به مسجد آورده و از مردم خواستند بر كار انجام شده بیعت نمایند، حال آن كه گروه بسیارى از مسلمانان كه در مدینه بودند در اجتماع سقیفه حضور نداشتند;

8. شخصى كه در غدیر به مردم معرفى شد از نظر سنى جوان، نماینده روح پویا و پرتحرك اسلام بود، اما منتخب سقیفه، متأثر از نظام شیخوخیت قبیله اى،شیخ به شمار مى آمد و از سن بالا برخوردار بود و عمر او پس از انتخاب بیش از دو سال نپایید;

9. گستره جغرافیایى و انسانى نظام برآمده از سقیفه (خلافت) به دلیل در اختیار داشتن قدرت و حكومت بیشتر از گستره جغرافیایى و انسانى نظام برآمده از غدیر (امامت) بوده است.

در مجموع، غدیر در ماه ذیحجة الحرام (ماه حرام) ایام صلح و صفا، ماه ازدحام و فراخوانى عمومى مسلمانان، در پایان یك سفر معنوى در بازگشت از بیت الله الحرام و حرم امن الهى و پس از لبیكى همگانى به الله تعالى، در گستره صحرایى باز كه رنگ تعلق گروهى خاص را نداشت، و توسط حضرت محمد(صلى الله علیه وآله) كه رسول خدا بود و به قوم و قبیله اى خاص تعلق نداشت، بلكه پیامبرِ رحمت براى جهانیان (و ما ارسلناك الاّ رحمة للعالمین)1 و اسوه حسنه اى2 براى انسان ها بود، در پى آیه ابلاغ3از جانب خداى متعال و با گزینش برترین فرد (در ایمان و عمل = تقوا، جهاد، خدمت به اسلام، علوم و معارف دینى و دیگر فضایل)، و در شادباش هاى مردم به او «بخ بخ اصبحت مولاى كل مؤمن و مؤمنه» صورت گرفت، اما و سقیفه، بدون فراخوانى عمومى، خالى از قصد ابلاغ رسالت الهى، در فضاى محدود سایبان (سقیفه) قبیله اى، در پى بروز دوباره عصبیت هاى جاهلى براى فراچنگ آوردن منصبى پیش از دست یابى دیگران بدان، و با به رخ كشیدن تفاخرات قومى و چانه زنى هاى سیاسى در پرتو سنت شیخوخیت، در اندوهناك ترین زمان تاریخ اسلام، و با نادیده انگارى وصایاى پیامبر(صلى الله علیه وآله)(در غدیر، در كتابت حدیث، در اعزام جیش اسامه و...) به انجام رسید.

پی نوشت ها :
1. انبیاء(21) آیه 107.
2. احزاب(33) آیه 21.

3. مائده(5) آیه 70.

منبع : نشریه تاریخ در آینه پژوهش ، سال دوم، شماره اول، با تغییر تلخیص


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :