ghadir.tebyan.net
کد خبر : 53479
تاریخ انتشار : 25 خرداد 1393 21:40
تعداد بازدید : 163

علامه امینی، جرعه نوش ولایت (1)

در این جا به بیان کوتاهی از ولادت علامه امینی، خاندان پاک ایشان، دوران کودکی تا فوت ایشان و چندی از ویژگی های اخلا قی ایشان مثل: عبادت، زهد و تقوا، ادب و اخلاق، شجاعت و عزم و اراده می پردازیم.

سپیده صبح

ستاره ای بدرخشید و ماه مجلس شد
دل رمیده ما را انیس و مونس شد
آسمان تبریز سرشار از ستاره های درخشان بود واز زمین و زمان، نور می بارید؛ گویا همه می دانستند شیخ احمد در انتظار فرزندی است که با الغدیر خود، جهانی را نورانی خواهد کرد. سرانجام انتظار به سر رسید1 و خانه شیخ احمد لبریز شادی شد.
فرزند را عبدالحسین نامیدند تا همواره عشق اهل بیت (علیهم السلام) در سینه اش مانا باشد؛ پیوسته در مسیر ایشان گام بردارد و هم چون مولایش حسین (علیه السلام)، شمیم روح افزای ولایت را پراکنده سازد. آری، عبدالحسین به دنیا آمد و الغدیر با او جان گرفت.

خاندان پاک

شیخ (میرزا) احمد امینی تبریزی، 2 پدر بزرگوار علامه امینی از عالمان با تقوا بود و مردم به ایشان همواره به دیده احترام می نگریستند. ایشان در سال ۱۲۸۷ هـ. ق در روستای سُردها ـ از توابع تبریز ـ به دنیا آمد و در سال ۱۳۰۴ هـ. ق برای یادگیری دانش به تبریز رفت. میرزا احمد پس از تکمیل مقدمات، از استادان بسیاری کسب فیض کرد و در رشته های گوناگون دینی، از خرمن دانش بزرگان، خوشه ها چید. به گونه ای که حضرت آیت الله میرزا علی شیرازی3 و استاد میرزا علی ایروانی4، دانش و پارسایی ایشان را تأیید کردند. برخی آثار به یادگار مانده از ایشان عبارتند از: شرحی بر قصیده المفجع و تعلیقاتی بر مکاسب شیخ انصاری. این مرد بزرگ درسال ۱۳۷۰ هـ. ق، دیده از جهان فرو بست.
پدر بزرگ علامه امینی، مولی نجف قلی مشهور به امین الشرع بود که نام خانوادگی علامه نیز از همین لقب گرفته شده است. ایشان در سال ۱۲۵۷هـ. ق، در روستای سردها پا به عرصه هستی نهاد و به یادگیری دانش و ادب پرداخت. وی مردی زاهد، فاضل، پرهیزگار و ادیبی برجسته بود که به گردآوری اخبار ائمه اطهار (علیهم السلام) علاقه بسیاری داشت و چند مجموعه روایت نیز تدوین کرده و اشعاری به فارسی و ترکی از او به جا مانده است. ایشان در سال ۱۳۴۰هـ. ق از دنیا رفت و در وادی السلام نجف اشرف به خاک سپرده شد.5

دوران کودکی

کودکی عبدالحسین مانند دیگر هم سالانش سپری نشد ، بلکه او از همان کودکی، استعداد و تیزهوشی عجیبی از خود نشان می داد. وی از آغاز زندگی، با حافظه قوی و سرعت عجیبش در درک مسائل دینی،6 همه نگاه ها را به خویش جلب کرد. روح پرسش گر و جست و جوگر عبدالحسین نمی گذاشت تا او مانند دیگر کودکان باشد. هر کس در کودکی او را درک می کرد، از تیزهوشی وی خبر می داد. او مانند عالمان فکر می کرد و می فهمید و حالت های کودکانه ـ مثل بازی و کارهای بیهوده ـ را انجام نمی داد.7
خانوده مذهبی و علاقه مند به دانش و معرفت علامه نیز زمینه رشد و تعالی عبدالحسین را آماده کردند . اولین استاد این کودک با استعداد، پدر روحانی اش بود که او را با مبانی دانش آشنا ساخت و روح تشنه اش را سیراب کرد.
پدر، ادبیات فارسی ، عربی ، منطق و تا اندازه ای فقه و اصول را به فرزندش آموخت. در کنار این ها، عبدالحسین به کتاب های حدیثی و اعتقادی نیز اشتیاق زیادی داشت، ولی با این همه، قرآن و نهج البلاغه دو کتاب گران قدر برای آموزش این محصل جوان بود.8
از همان کودکی ، وجود عبدالحسین از آیه های قرآن و سخنان والای امیرالمؤمنین (علیه السلام) و امامان دیگر پر شد و به این ترتیب، عشق به اهل بیت (علیهم السلام) در تار و پود وجودش نفود کرد به گونه ای که نخستین شعری که فرزند شاگرد از پدر استاد خویش آموخت و حفظ کرد، شعری از امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) بود با این مطلع:
محمد النبی اخی و صنوی
و حمزه سید الشهداء عمّی9
بدین ترتیب، علامه امینی با کوشش علمی و با استعداد و پشتکار خویش، خانواده و اطرافیانش را به آینده خود امیدوار می ساخت.

سوگ آفتاب

خستگی ها و سختی های علامه امینی در راه اعتلای دین اسلام و مذهب تشیع در ظهر روز جمعه ۱۲ تیر ماه ۱۳۴۹هـ. ش (۲۸ ربیع الثانی ۱۳۹۰هـ .ق) به پایان رسید و صاحب الغدیر پس از ۶۸ سال تلاش و کوشش به دیدار یار شتافت تا از دست صاحب غدیر و از چشمه زلال کوثر بیاشامد و غبار خستگی را از تن بزداید.
علت مرگ علامه نیز پند آموز است. روح بلند علامه پیوسته در پی برنامه ها و طرح هایی بزرگ و ارزش مند مانند: خانه نویسندگان، رسیدگی به نشریه های جهان در مورد اسلام و آیین نقابت بود، ولی کمبود امکانات مالی مانع اجرای این طرح ها می گشت. دکتر منوچهری ـ پزشک علامه ـ در مورد علت بیماری علامه می گوید: علامه امینی برنامه ها و طرح های علمی و فرهنگی گسترده ای در ذهنش طرح ریزی کرده بود و چون امکانات مالی نداشت و عملی کردن این طرح ها هم هزینه های زیادی می طلبید، به مغز و اعصابش فشار آورد و دچار بیماری شد.10
استاد جلال الدین همایی نیز می گوید: کثرت کار و زحمت بی شماری که امینی در راه خدمت مذهبی کشید، کم کم قوای بدنی او را ضعیف ساخت تا منتهی به مرگ او گردید. هنگام احتضار لب های علامه را با آب مخلوط به خاک مقدس کربلا مرطوب ساختند و فرزندشان ـ حاج شیخ رضا امینی ـ دعاهای عدیله ، مناجات متوسلین و مناجات المعتصمین را می خواند و علامه هم با حزن و اندوه و در حالی که اشک از چشمانشان سرازیر بود، دعاها را تکرار می کردند.11
آخرین سخنانی که در لحظه های آخر زندگی بر لبان آن مرد بزرگ جاری شد، این بود: خداوندا! این سکرات مرگ است که به سویم می آید. پس به سوی من نظری کن و مرا با آن چه صالحان را کمک می کنی، کمک نما.12
بامداد روز شنبه ۱۳ تیر ماه، پیکر علامه از خیابان شاه پور تا سه راه بوذرجمهری و از آن جا تا مسجد ارک تشییع شد. مردم همانند کسی که عزیزترین کس خود را از دست داده باشند، در تشییع پیکر امین خود شرکت کردند به گونه ای که: میدان ها و خیابان ها پر بود از جمعیت؛ همه سیاه پوش و غرق در تجلیل علم.13
افزون بر تهران، در شهرهای بغداد ، کاظمین ، کربلا و نجف نیز پیکر علامه با شکوه فراوانی تشییع شد و پس از طواف دادن پیکر بر گرد آستان مقدس علوی، به وصیت خودشان، در حجره ای از کتاب خانه امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) ـ که خود بنیان گذار آن بود ـ به خاک سپرده شد. پس از مراسم خاک سپاری، مردم تا مدت ها در شهرهای بزگ ایران، عراق و دیگر کشورهای اسلامی ، مجلس های ترحیم برگزار و از مقام علمی و معنوی ان بزرگ مرد عرصه علم و تقوا تجلیل کردند. عبارت های زیر گوشه هایی از وصیت علامه امینی است14 که اوج اخلاص و عشق ایشان را به خاندان وحی نشان می دهد: از فرزندان و دوستانم می خواهم که مرا از دعای خیر فراموش نکنند و در مجالس عزا و توسل و دعا مرا به یاد بیاورند. از طرف من، کسی را نایب قرار دهید تا ده سال به کربلا برود. ده سال مجلس عزا در روزهای وفات فاطمه زهرا (علیها السلام) برگزار کنید.
هر چند پیکر خسته صاحب الغدیر از میان شیفتگان ایشان پنهان گشت ، ولی الغدیر او مانند نگینی درخشان در عرصه دین و دانش باقی مانده است. به تعبیر استاد جلال الدین همایی: علامه امینی در واقع نمرده، بلکه حیات جاودانی یافته است.15
آری:
هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق
ثبت است در جریده عالم، دوام ما

ویژگی های اخلاقی علامه امینی

۱ـ عبادت

راز و نیاز، نیایش و تضرع از ویژگی های انسان های خدایی است که راه وصول به ملکوت الهی را بر آنان می گشاید. هر چه معرفت انسان به خود و خدایش بیش تر شود، احساس نیاز به عبادت در وی بیش تر می گردد. علامه امینی در شمار این افراد بود.
ایشان دارای ابعاد وجودی برجسته ای بود؛ اگر تنها به بعد علمی و پژوهشی ایشان بنگریم، ایشان را عالمی محقق و پژوهشگری فرزانه می یابیم و اگر تنها به بعد عبادی و گریه های شبانه ایشان توجه کنیم، علامه را به عنوان عارف و عابدی زاهد خواهیم شناخت.
علامه به عبادت و راز و نیاز به درگاه بی نیاز، نمازهای مستحبی و قرآن خواندن بسیار مشتاق بود. نزدیک فجر به نماز شب می ایستاد و پس از آن که نماز صبح را به جای می آورد ، یک جزء کامل قرآن را با تدبر تلاوت می کرد و از محضر قرآن درس ها فرا می گرفت.16نمازهای ایشان نیز ویژگی های خاصی داشت.
آیت الله سید مرتضی نجومی در این باره می گوید: چه بگویم در مورد فردی که از سر تا پا ربانی بود. من در حیاتم ندیدم که کسی مثل او نماز بخواند.17
دکتر محمد هادی امینی فرزند علامه در مورد نمازهای آن بزرگوار می گوید: او نمازش را در اول وقت و با حضور قلب به جای می آورد و در قنوت نماز گریه می کرد.18
روح ایشان با آیات قرآن آمیخته بود و این شیفتگی به قرآن، در لا به لای متن الغدیر به چشم می خورد. در ماه مبارک رمضان تمام کارهایشان را تعطیل می کرد و در کربلا یا نجف، به عبادت و اعمال وارد شده آن ماه مشغول می شد. ایشان تا آخر عمر شریفشان، مقید بود که در طول ماه رمضان ، ۱۵ بار قرآن ختم کند و ثواب ۱۴ ختم قرآن را به امامان معصوم و ثواب یک ختم را نیز به روح پدر و مادر بزگوارشان هدیه فرستد.19هم چنین هزار رکعت نماز مستحبی را که در شب های ماه رمضان وارد شده است، به جای می آورد.
علامه در کتاب ریاض الانس برخی از این گونه نمازها، تعداد ختم قرآن در سال های معین و چگونگی زیارت قبرهای امامان را آورده و به عبادت های وارد شده در آن ها اشاره کرده است.20

۲ـ زهد و تقوا

تقوا و دوری جستن از سرمایه های دنیایی از نشانه های دانشمند حقیقی است. امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: کسی که به دنیا بی رغبت باشد و زهد را پیشه خود سازد، خداوند حکمت را در قلبش استوار دارد و زبانش را به آن گویا سازد.21
این نشانه ها در وجود علامه به خوبی نمایان بود. او مجتهد و فقیه عالی قدری بود که آثار گوناگون و ارزش مندی داشت. به همین دلیل، می توانست زندگی مرفه و آرامی داشته باشد، ولی هیچ گاه پرهیزگاری را ترک نکرد و به دنیازدگی ـ که سرچشمه هر خطا و گناهی است ـ دچار نشد. همیشه از زندگی ساده خود راضی و شکرگزار بود و هرگز کالای گران قدر آخرت را به ثمن بخس دنیا نفروخت.
از خواندن آیاتی از قرآن که در مذمت دنیا آمده است، خسته نمی گردید. به درجه های بلند و ماندگار آخرت اطمینان روحی داشت و خانواده، شاگردان و یاران خود را به همین شیوه سفارش می فرمود.22
ایشان با این که ۴۰ سال در نجف اشرف ساکن بود، ولی خانه ای شخصی نداشت؛ خانه ای نیز که در آخر عمر خریده بود، بین علامه و کتاب خانه مشترک بود.
دکتر جعفر شهیدی درباره زهد علامه می گوید: درباره تقوای او باید همین را بگویم که به حقیقت، مصداقی بود از آیه کریمه یجاهدون فی سبیل الله و لایخافون لومه لائم23.
آیت الله موسوی اردبیلی می گوید: روزی در خدمت مرحوم آیت الله العظمی خویی حرکت می کردیم، مطلبی از ایشان پرسیده بودم. وقتی جوابم را گرفتم، می خواستم خداحافظی کنم. فرمود: علامه امینی از ایران برگشته اند؛ نمی خواهید به دیدن ایشان برویم؟ عرض کردم: امروز روز درس است، اگر اجازه بفرمایید ما روز دیگری می رویم و امروز به درس هایمان می رسیم. فرمود: مطئمن باشید ثواب زیارت ایشان از ثواب همه این درس ها بیش تر است.24

۳ـ ادب و اخلاق

یکی دیگر از ویژگی های آن مرد بزرگ ، حسن اخلاق و ادب اسلامی ایشان بود که در کتاب الغدیر نمایان است. ایشان با منابع و متن هایی سر و کار داشت که برخی از آن ها از جعل، افترا، توهین، فحش و هتک مقدسات تشیع پر بود، ولی او در الغدیر هیچ گاه، در پاسخ آن ها سخنی بر خلاف ادب اسلامی نمی آورد، بلکه پس از این که با استدلال های عقلی و نقلی، پاسخی قاطع به بیهوده گویی های آنان می داد، نویسندگان این گونه کتاب ها را به وحدت اسلامی فرا خوانده اگر گاهی تعبیرهای تند و عتاب آمیز در الغدیر هست، بدان دلیل است که طرف مقابل بسیار هتاک و بی ادب و دشمن خونی شیعه بوده است. از این رو، این عتاب ها نیز جنبه شخصی ندارد، بلکه در دفاع از ناموس بزرگ دین ـ ولایت ـ است. باید دانست علامه در سر تا سر الغدیر، از عالمان، مفسران و اندیشمندان اهل سنت با تجلیل فراوان یاد می کند.
استاد محمد عبدالغنی حسن مصری از عالمان اهل سنت، با توجه به این ویژگی علامه، درباره ایشان چنین می سراید:
یشتد فی سبب الخصومه لهجه
و کذلک العلماء فی اخلاقهم
لکن یرق خلیفه و طباعا
یتباعدون و یلتقون سراعا25
هنگام بحث، لحن او تند می شود. ولی خوی و خلق او بسیار نرم است. اخلاق دانشمندان این گونه است. از هم (به خاطر عقیده) دور می شوند، ولی باز به زودی گرد هم می آیند.
در نشست هایی که در شهرهای گوناگون تشکیل می شد، ایشان در سخنرانی های خود، به دور از هرگونه تعصب و با زبانی به دور از نیش و کنایه و تهمت و در عین حال قاطعانه، حقیقت را بیان می کرد. محمد سعید دحدوح ـ از عالمان بزرگ حلب ـ در بخشی از نامه اش به علامه می نویسد: به راستی، شما روش و اخلاقی را از آل محمد (صلی الله علیه و آله) ارث برده اید که مانند آن را از غیر شما نخواهیم یافت، مگر تعداد قلیلی از پارسایان با اخلاص.26

۴ـ شجاعت

علامه امینی با بهره گیری از آموزه های اخلاقی مولایش امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب (علیه السلام) شجاعت، مردانگی، صراحت بیان و هراس نداشتن از غیر خدا را در خود پرورانده بود که این مسایل از عوامل بسیار مهم در موفقیت علمی و اخلاقی ایشان به ویژه در نوشتن الغدیر است.
علامه نقل می کند: هنگامی که به حج بیت الله الحرام مشرف شدم، بعد از نماز صبح روز عرفه، به سوی عرفات حرکت کردم. وقتی به صحرای عرفات رسیدم، صحرا پر از جمعیت بود و از کثرت جمعیت جایی برای نشستن و نصب خیمه نبود، اما دیدم در گوشه بیابان، جایی خلوت است که مشخص بود مکان ویژه پادشاهان و اشراف عربستان است. به شخصی که وسایل مرا حمل می کرد، گفتم وسایل را به آن مکان ببرد. وسایلم را به آن جا برد و مزد او را پرداختم. وقتی مشغول نصب خیمه بودم، یکی از مأموران با صدای بلند فریاد زد و مرا از نصب خیمه منع کرد، ولی من به او توجهی نکردم. به طرف من آمد و دستم را گرفت تا مانع خیمه زدن در آن جا شود. ایستادم و گفتم: چه می خواهی؟ گفت: نصب خیمه در این مکان ممنوع است گفتم: چرا؟ گفت: مگر نمی بینی که این جا خیمه های امیر نصب شده است. در این لحظه با صدای بلند و با تعجب فریاد زدم (تا هر که داخل خیمه است بشنود): به امیرت بگو از سرزمین ما بیرون برود؛ این سرزمین بندگان است و برای امرا و رؤسا در این مکان، جایی نیست. مأمور ترسید و رفت تا کلام مرا به امیرش برساند. وقتی خبر به امیر رسید، فهمید که این فرد، شخصی عادی نیست که چنین شجاعتی دارد. از این رو، دیگر مانع علامه نمی شوند و ایشان در آن جا می ماند.27

۵ـ عزم و اراده

داشتن اراده قوی از شرایط مهم در فعالیت های پژوهشی است. چه بسیار پژوهشگران که وقتی در نیمه راه با مشکلات برخورد کرده اند، دست از کار کشیده اند، ولی هیچ مانعی نتوانست اراده پولادین علامه را سست کند.
شیخ رضا امینی، فرزند علامه در این باره می گوید: علامه خود را برای همه مشقت ها آماده ساخت، در برابر واقعیات تلخ ایستاد، با موانع جنگید و آن ها را تسلیم خود ساخت.28
به راستی، اراده های آهنین و عشق و علاقه ای سرشار می طلبد تا فردی ۴۰ سال از عمرش را برای نوشتن یک کتاب صرف کند؛ کتابی که به طور معمولی باید چندین پژوهشگر در نگارش آن همکاری می کردند. آیت الله عبدالهادی حسینی شیرازی می فرماید: اگر مؤلف عالی قدر این کتاب (علامه امینی) میان ما نبود و نمی دیدیم که او به تنهایی به این عمل بزرگ اقدام نموده اند، جا داشت که گمان شود این کتاب، اثر جمعیتی است که هر کدام، نگارش گوشه ای از آن را به عهده داشتند.29
و شاعر چه زیبا سروده است:
جمال مبهم تاریخ اسلام
دهد ما را نشان آمار و ارقام
ز یمن همتش گردید روشن
که کار امتی کرده ست یک تن30
ادامه دارد .....

پى نوشت ها: 
1- تاریخ دقیق تولد علامه امینی (رحمه الله) مشخص نیست، ولی گویا سال ۱۳۲۰هـ . ق (۱۲۸۱هـ . ش) بوده است.
2 - نک: الغدیر، برگردان: محمد تقی واحدی و دیگران، ج ۱، ص ۱۵۴؛ علمای بزرگ شیعه، ص ۴۱۰.
3 - از مراجع بزرگ تقلید در قرن چهاردهم (وفات ۱۳۵۵ هـ. ق)
4 - از عالمان بزرگ نجف و نویسنده کتاب های مانند: تحریر الاصول (وفات ۱۳۵۴هـ.ق)
5 - شهیدان راه فضیلت: ص ۷.
6 - علمای بزرگ شیعه، ص ۴۱۰.
7 - ربع قرن مع العلامه: حسین شاکری، ص ۲۹۹.
8 - گلشن ابرار: جمعی از پژوهش گران، ج ۲، ص ۷۲۷.
9 - الغدیر: ج ۱، ص ۲۵.
10 - جرعه نوش غدیر، مهدی لطیفی، ص ۷۲.
11 - حماسه غدیرک محمدرضا حکیمی، ص ۵۵۱.
12 - دراسه فی موسوعه الغدیر، کمال سید، ص ۲۵.
13 - حماسه غدیر: ص ۳۴۷.
14 - ربع قرن مع العلامه: ص ۲۸۶.
15 - حماسه غدیر: ص ۵۵۱.
16 - یادنامه: ص ۲۲.
17 - جرعه نوش غدیر: ص ۴۲.
18 - یادنامه: ص ۲۳.
19 - همان.
20 - همان.
21 - اصول کافی: ج ۳، ص ۱۹۳.
22 - یادنامه: ص ۲۲.
23 - حماسه غدیر: ص ۴۸۱.
24 - یادنامه: ص ۷۰.
25 - حماسه غدیر: ص ۲۰۵.
26 - ترجمه الغدیر: ج ۱، ص ۲۱.
27 - تمام داستان ها و خاطره ها در این نوشتار، باز آفرینی شده اند. ربع القرن مع العلامه، ص ۴۶.
28 - یادنامه: ص ۳۰.
29 - ترجمه الغدیر: ج ۹، ص ۱۵.
30 - حماسه غدیر: ص ۵۷۵.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی سبطین


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :